Teanga Catalóinis - gnéithe tréithiúla. Nuair a labhraíonn siad Catalóinis

Baineann an teanga Catalóinis le fo-ghrúpa Oxitano-Romance na teaghlaigh Indé-Eorpaí. An bhfuil an stát i bPrionsacht Andóra. Tá thart ar 11 milliún ar líon iomlán na ndaoine a labhraíonn Catalóinis. Is minic is féidir an teanga seo a chloisteáil ar chríoch phobail uathrialacha na Spáinne (na hOileáin Bhailéaracha agus Valencia), an Iodáil (cathair Alghero, atá suite ar oileán na Sairdín) agus an Fhrainc (na Piréiní Thoir).

Eolas ginearálta agus cur síos gairid

Sa 18ú haois, bhí go leor ainmneacha ag an óráid Catalóinis mar gheall ar an bhfíric gur úsáideadh é i gcríocha éagsúla. Go dtí seo, tá dhá théarma fós ann a léiríonn an teanga seo, Catalóinis-Valencian-Balearic (a úsáidtear go príomha sa litríocht eolaíoch) agus an Valencian. Baintear úsáid as an rogha deireanach sin go heisiach ag na daoine a chónaíonn i bpobal uathrialach Valencia (cuid den Spáinn). Tá ainm annamh "Mallorquin" ann freisin, a úsáidtear i gcásanna neamhoifigiúla (Na hOileáin Bhailéaracha, Ríocht Mallorca).

Glacann Catalóinis séú háit onórach sa ghrúpa Rómánsúil i dtéarmaí líon na gcainteoirí (11.6 milliún duine ar a laghad). Tá sé os comhair na Spáinne, na hIodáile, na Fraince, na Portaingéile agus na Rómáine. Tá an teanga Catalóinis ar an 14ú háit san Aontas Eorpach le haghaidh íonachta úsáide sa chaint ó lá go lá.

Le haghaidh scríbhneoireachta, úsáidtear an script Laidin oiriúnaithe: mar shampla, na litreacha -ny-, -l ∙ l-, -ig, nach bhfuarthas in áit ar bith eile. Is iad gnéithe sainiúla an teanga, a bhaineann le fórsaí agus gramadaí, ná líon na fuaimeanna gutháin (sa ghrúpa Rómánsúil tá seacht gcinn, sa Chatalóinis - ocht) agus in úsáid earraí speisialta roimh na hainmneacha.

I mí Eanáir 2009, socraíodh taifead don mhainmhíniú is faide ar domhan (124 uair an chloig de chaint leanúnach). Rinneadh an chuid is mó díobh a fhuaimniú sa Chatalóinis. Ba é údar an taifead Perpignan Lewis Coulett.

Stair tionscnaimh agus forbartha

Creidtear go dtosaigh an teanga Catalóinis sa Xú haois i bhfad i gcéin, toisc go bhfuil na séadchomharthaí is luaithe ag baint úsáide as an chanúint "Sermons of the Organ", a fuarthas níos luaithe, ar ais go dtí an aois seo. D'eascair sé ar bhonn na Laidin tíre sa chuid thuaidh de Leithinis na hIbéire. Le linn na Meán-Aois déanach, measadh go raibh cáil mhór sa Chatalóin agus baineadh úsáid as an litríocht (ba mhaith leis na filí a scríobh san Ocatáinis), fealsúnacht agus eolaíocht fiú.

Ón 13ú haois, neartaíonn an gaileadh de réir a chéile a seasamh chun a bheith ina theanga neamhspleách. Ag an am sin, cruthaíodh Ramon Lull le húsáid na Catalóine ar théamaí diagachta, fealsúnachta agus ealaíne. An aois déag d'aois a bhí an-aois ór don teanga. Ba é Ausias Mark an máistir is neamhshuime agus geal, a bhí ar cheann den chéad uair an teanga seo a úsáid i bhfilíocht. Baineann an tosaíocht i prós, ar ndóigh, leis na húrscéalta "Tyrant White" agus "Curial and Guelph", a raibh Joanot Martorell ina údar.

Ag tús an 19ú haois chaill an teanga Catalóinis an t-iarmhéid mhór. Ba é an chúis atá leis seo an mionlach sóisialta agus polaitiúil, a thosaigh úsáid ghníomhach as Castilian (ainm ársa na Spáinne). Buíochas leis na daoine simplí agus leis an gcléir, a lean ar aghaidh ag úsáid na Gaeilge sa lá atá inniu ann, ní raibh an teanga marbh.

Tar éis Cogadh Sibhialta 1936-1939. Agus bhí cosc ar bua Franco úsáid a bhaint as chanúint i gcaint comhrá agus scríofa. Sa Spáinn ag an am sin bhí dlí ann fiú de réir duine a bhí ag úsáid Catalóinis faoi réir pionós coiriúil. Mar thoradh ar dhul chun cinn an daonlathais sa tír bhí uathrialaithe réimsí áirithe, rud a d'fhág go bhfuair an teanga stádas stáit arís.

Litriú

Úsáideann an script Catalóinis an aibítir Laidin le marcanna diacritical. Is iad seo a leanas na gnéithe seo a leanas:

• Úsáid idirphointe idir an litir dhúbailte l: intel • ligent - clever;
• Bain úsáid as an meascán -ig-, a léiríonn an fhuaim [ʧ] i bhfocail ar nós maig, faig, etc.;
• Úsáid na litreach t, a léiríonn an consonant fadtéarmach seo a leanas, tll, tn agus tm: setmana - ticéad bitllet - seachtain;
• Baintear úsáid as teaglamaí tz, ts, tj, tg chun comhartha a aithint.

Gnéithe tréithiúla na bhfocail

Ceann de na gnéithe den chineál seo fuaime ná cealú na bhfocail ag deireadh fhocail de bhunús Laidine ach amháin an -a. Déanann an ghné seo idirdhealú ar an gcatalóinis ó theangacha na bhfoghrúpaí Italo-Rómánsacha agus Iarthair-Ioránaigh. Caomhnóidh teangacha na bhfochfamilies seo na gutaí deiridh go léir. Tá roinnt focal coiteann monosyllabic agus go leor difreagán sa Chaslainnis agus san Ocatáinis. Is é an difríocht idir an dá theanga thuasluaite an laghdú ar an leathleabhar AU ar fhuaim oscailte O.

Tá éagsúlacht ag an nGatalóinis ón Spáinnis trí chaomhnú fuaimniú oscailte gutháin gearra cnaguirlisí de bhunús Laidin Ŏ agus . Déantar laghdú ar an meascán de na litreacha -ACT i lár na bhfocal agus téann sé chuig -ET. Is gnách go bhfuil an ghné seo ag an gCatalóinis agus ar theangacha ghrúpa Rómánsúil an Iarthair (an chanúint Ocatáinis agus Langedok).

Gnéithe consonants

Tá an cineál fuaime seo tréithrithe ag aistriú na bodhar -T, -C, -P go voiced -d-, -g-, -b. Comhaontaíonn an gné seo an Catalóinis leis an subfamily West Romanesque. Leis an ngrúpa Gallo-Rómánsúil, tá baint ag an teanga seo le caomhnú na bhfuaimeanna tosaigh FL, PL, CL, athsholáthar na consonants gan ghlaoch leis na cinn a bhíonn ag comhfhreagras má thosaíonn an focal ina dhiaidh sin le connán nó guthán. Is é an próiseas atá ag titim amach as an inter intervocal -N, rud a chosúil leis an Laidin bhréagach agus go n-aontaíonn an snasú an comhbhrón fuaime deiridh na Catalóine leis an chanúint Ocatáinis agus Langedian.

• Smaoinigh ar na gnéithe bunaidh nach dtarlaíonn i dteangacha an ghrúpa Rómánsúil:
• An Consonant Laidin -D éiríonn an fuaim -u;
• An deireadh-théann -TIS isteach -u (ach amháin don dara duine iolra);
• Comhcheangal de fuaimeanna críochnaithe Laidin -C + e, i → -u (nóta CRUCEM → cruthaiú).

Cineálacha

Ag amanna difriúla i gcríocha na gceantar sin ina bhfuil Catalóinis á labhairt acu, is dóigh leis gur dóigh go raibh dualgais éagsúla ann. Smaoinigh ar na cinn is suntasaí, chomh maith leis an áit a tharla:

• Sicilian i ndeisceart na hIodáile;
• Taispeánann an Patois, ar a ndearna inimircigh, go dtí an dara leath den chéid seo caite, imscrúdaigh, agus ina dhiaidh sin - a sliocht ó Dheisceart Valencia, Menorca. Maidir le foclóir, bhí sé bunaithe ar chuid de na focail Araibis agus Fraincis;

• Thug an teanga Catalóinis tionchar ar shaincheapadh an chanúint panitcho (pobal uathrialachach Murcia). Tír tionscnaimh - An Spáinn;
• Sicilian, an Iodáil Theas;
• Taifeadta churro, críoch limistéir Hispanic de phobal uathrialach Valencia;
• An teanga Neapolitan, tír - An Iodáil.